Biến tần báo lỗi mất pha thường xuất hiện khi nguồn điện 3 pha cấp vào không ổn định, dây đấu nối bị lỏng, cáp động lực gặp sự cố hoặc ngõ ra U-V-W cấp cho động cơ bị mất cân bằng. Lỗi này không chỉ làm máy dừng đột ngột mà còn có thể khiến motor nóng, giảm tuổi thọ IGBT và ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống vận hành. Trong bài viết này, Kỹ thuật Vô Cực sẽ làm rõ nguyên nhân và cách khắc phục hiệu quả lỗi mất pha ở biến tần.
Lỗi mất pha là gì
Lỗi mất pha biến tần là tình trạng một trong ba pha điện ở hệ thống 3 pha bị mất hẳn, suy giảm bất thường hoặc rơi xuống dưới ngưỡng giám sát, khiến biến tần kích hoạt cảnh báo hoặc fault để bảo vệ mạch công suất và động cơ. Hiểu đơn giản, khi nguồn cấp hoặc tín hiệu dòng điện giữa các pha không còn cân bằng đúng như thiết kế, biến tần sẽ nhận diện đây là lỗi phase loss, từ đó ngăn thiết bị tiếp tục chạy.
Lỗi mất pha không nên xem nhẹ, vì nếu hệ thống vẫn cố chạy, dòng điện có thể mất cân bằng, mô-men giảm, motor rung nóng và module IGBT trong biến tần cũng chịu áp lực lớn hơn bình thường.
Các loại lỗi mất pha thường thấy ở biến tần
Lỗi mất pha đầu vào
Lỗi mất pha đầu vào là tình trạng biến tần phát hiện nguồn cấp vào ở các cực R/L1, S/L2, T/L3 không còn đủ và cân bằng như thiết kế. Biến tần đang nhận thấy phía cấp nguồn có vấn đề nên kích hoạt bảo vệ input phase loss để tránh ảnh hưởng đến mạch chỉnh lưu, tụ DC bus và toàn bộ phần công suất. Đây là lỗi mà người dùng thường gặp khi máy đang chạy thì dừng đột ngột, màn hình hiển thị fault liên quan đến mất pha, hoặc hệ thống khởi động không ổn định ngay từ đầu vào.
Dấu hiệu nhận biết lỗi mất pha đầu vào thường khá rõ. Bạn có thể thấy biến tần báo lỗi ngay khi cấp lệnh chạy, hệ thống không tăng tốc bình thường, điện áp đầu vào đo giữa các pha không đều hoặc một pha bị tụt hẳn. Trong vài trường hợp, máy vẫn có thể chạy chập chờn rồi mới lỗi, khiến nhiều người nhầm tưởng lỗi nằm ở motor hoặc IGBT. Tuy nhiên, nếu kiểm tra ở đầu vào đã thấy điện áp 3 pha bất thường thì cần ưu tiên nhận diện đây là lỗi mất pha đầu vào.
Lỗi mất pha đầu ra
Lỗi mất pha đầu ra lỗi xuất hiện khi biến tần vẫn nhận nguồn và có lệnh chạy, nhưng điện áp hoặc dòng điện cấp tới động cơ ở một trong ba pha U, V, W không còn ổn định như bình thường. Nói cách khác, vấn đề lúc này không nằm ở phía điện cấp vào mà nằm ở phần biến tần đang truyền năng lượng ra motor. Vì xảy ra trong lúc thiết bị đã bắt đầu điều khiển tải nên dấu hiệu nhận biết thường thể hiện trực tiếp ở khả năng vận hành của động cơ.
Biểu hiện dễ thấy nhất là motor chạy không êm, bị rung, hụt lực, tăng tốc chậm, phát ra tiếng ù lạ hoặc đang hoạt động thì dừng giữa chừng rồi báo lỗi. Với các hệ thống bơm, quạt, băng tải hoặc máy chạy liên tục, người vận hành còn có thể nhận ra tải làm việc yếu hơn bình thường, tốc độ thiếu ổn định hoặc dòng điện ba pha đo được không đều nhau.
Nguyên nhân gây lỗi mất pha ở biến tần
Nguyên nhân gây lỗi mất pha ngõ đầu vào
Lỗi mất pha ngõ đầu vào ở biến tần thường xuất hiện khi nguồn điện 3 pha cấp vào không còn đủ hoặc không còn ổn định như thiết kế. Có một số nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này như:
- Cầu chì bị đứt: Khi một cầu chì nguồn bị hỏng, biến tần có thể bị thiếu một pha cấp vào dù hệ thống điện tổng vẫn đang có điện. Đây là nguyên nhân rất điển hình với lỗi input phase loss.
- Tiếp điểm contactor bị mòn hoặc cháy: Contactor làm việc lâu ngày, phát nhiệt cao hoặc bề mặt tiếp điểm xuống cấp có thể khiến một pha tiếp xúc kém, lúc có lúc không, từ đó gây báo lỗi mất pha đầu vào.
- Đầu nối lỏng: Ốc siết lỏng tại nguồn, đầu cos hoặc điểm đấu dây có thể làm một pha bị sụt áp hoặc chập chờn. Trên thực tế đây là lỗi rất phổ biến trong tủ điện công nghiệp.
- Nguồn cấp không ổn định: Điện áp 3 pha mất cân bằng, một pha yếu hơn hai pha còn lại hoặc thiếu đều có thể làm biến tần kích hoạt bảo vệ mất pha đầu vào.
- Cảm biến điện áp hoặc mạch giám sát đầu vào lỗi: Nếu phần cứng giám sát phase loss bên trong biến tần hoạt động sai, máy vẫn có thể báo lỗi dù nguồn cấp đo ngoài chưa chắc đã mất hoàn toàn.
Nguyên nhân lỗi mất pha đầu ra ở biến tần
Khác với ngõ đầu vào, lỗi mất pha đầu ra xuất hiện khi biến tần đã nhận lệnh chạy nhưng phía cấp điện ra motor lại không còn đủ ba pha hoặc dòng điện đầu ra không còn cân bằng. Có một số nguyên nhân gây lỗi mất pha đầu ra mà bạn có thể kiểm tra.
- Dây cáp động cơ đứt hoặc lỏng: Nếu cáp từ biến tần đến motor bị đứt, chạm chập hoặc đầu nối tại hộp cực motor không chắc, biến tần có thể phát hiện tình trạng mất pha đầu ra.
- Cuộn motor lệch trở kháng: Khi điện trở hoặc tình trạng cách điện giữa các cuộn dây motor không còn đồng đều, dòng U-V-W sẽ dễ mất cân bằng và biến tần có thể báo lỗi.
- Cháy IGBT hoặc hỏng module công suất: IGBT là phần tử đóng cắt chính để tạo điện áp xoay chiều ở đầu ra. Nếu một nhánh IGBT lỗi, biến tần có thể không tạo được đủ ba pha như bình thường.
- Dây cáp motor quá dài nhưng không có cuộn kháng: Khi khoảng cách từ biến tần đến motor lớn, điện dung cáp tăng lên, dễ gây sụt áp, phản xạ xung và phát sinh lỗi ở ngõ ra.
Cách khắc phục lỗi mất pha đầu vào, mất pha đầu ra nhanh chóng, dễ dàng
Trước khi đi sâu vào phần sửa lỗi chi tiết, bạn cần ưu tiên an toàn tuyệt đối. Hãy ngắt aptomat chính, cô lập toàn bộ nguồn cấp vào biến tần, chờ tụ DC bus xả hết điện rồi mới thao tác. Chờ tối thiểu 5 phút sau khi cắt nguồn và kiểm tra xác nhận không còn điện áp DC bus trước khi chạm vào thiết bị. Bộ dụng cụ nên chuẩn bị trước gồm đồng hồ vạn năng, ampe kìm 3 pha, bút thử điện, tua vít cách điện, găng tay cách điện.
Cách sửa lỗi mất pha đầu vào
Khi đã xác định lỗi nằm ở ngõ đầu vào, nên làm sạch đường cấp nguồn trước rồi mới kiểm tra sâu vào mạch giám sát của biến tần. Với nhóm lỗi này, thao tác ưu tiên là khôi phục đủ 3 pha tại R/L1, S/L2, T/L3, bảo đảm điện áp cân bằng và điểm tiếp xúc chắc chắn.
- Kiểm tra đủ điện áp 3 pha tại đầu vào, nếu thiếu một pha thì cấp lại nguồn ổn định trước khi reset fault.
- Thay cầu chì hỏng đúng dòng định mức, thay xong đo lại điện áp từng pha rồi mới cho biến tần chạy lại.
- Vệ sinh hoặc thay contactor nếu tiếp điểm cháy mòn, đồng thời siết lại toàn bộ điểm đấu phía trước contactor và đầu vào biến tần.
- Siết lại đầu cos, terminal nguồn và các vít đấu dây bị lỏng; nếu có dấu hiệu oxy hóa hoặc cháy sém thì cắt bỏ phần hỏng và bấm cos lại.
- Nếu điện áp 3 pha đã đủ nhưng máy vẫn báo lỗi, chuyển sang kiểm tra mạch cảm biến điện áp hoặc mạch giám sát bên trong biến tần. Khi chưa có kinh nghiệm, nên dừng ở bước này và gọi kỹ thuật chuyên sâu.
- Chỉ reset biến tần sau khi đã xử lý xong phần nguồn vào; không nên reset liên tục khi chưa kiểm tra, vì lỗi sẽ lặp lại và dễ che mất nguyên nhân thật.
Hướng dẫn khắc phục lỗi mất pha đầu ra
Với lỗi mất pha đầu ra, cách xử lý nên đi từ ngoài vào trong, tức kiểm tra cáp motor, đầu nối U-V-W, cuộn dây motor, sau đó mới nghĩ đến IGBT hoặc module công suất.
- Kiểm tra lại toàn bộ dây cáp từ biến tần đến motor, siết chặt các đầu nối U, V, W và thay ngay đoạn cáp đứt ngầm, nứt vỏ hoặc cháy đầu cos.
- Đo điện trở ba cuộn motor, nếu giá trị lệch nhiều thì dừng chạy và xử lý lại motor trước khi cấp lệnh cho biến tần.
- Dùng ampe kìm đo dòng 3 pha khi lỗi xuất hiện; nếu một pha gần như không có dòng thì tập trung xử lý nhánh đó trước.
- Nếu đầu vào đủ điện nhưng đầu ra vẫn thiếu một pha, kiểm tra module IGBT và bo công suất; trường hợp phát hiện cháy nổ, chập hoặc lỗi lặp lại nhiều lần thì nên sửa chuyên sâu hoặc thay thế cụm công suất.
- Với hệ thống dùng cáp motor dài, nên bổ sung cuộn kháng đầu ra hoặc output filter để giảm sụt áp, giảm phản xạ xung và ổn định điện áp ngõ ra.
- Sau khi xử lý xong phần cáp, motor và đầu ra, chạy thử ở tải nhẹ trước, theo dõi độ cân bằng dòng U-V-W rồi mới đưa hệ thống về tải bình thường.
Mã lỗi mất pha ở các dòng biến tần phổ biến
- Mã lỗi mất pha ở biến tần Inovance: Mất pha đầu vào – Err12; Mất pha đầu ra – Err13
- Mã lỗi mất pha biến tần KOC: Lỗi mất pha đầu ra – EPLI
- Mã lỗi mất pha biến tần Samkoon: Lỗi mất pha đầu ra – E.13; Lỗi mất pha đầu vào – E.12
- Mất pha đầu vào, đầu ra biến tần Invt: Mất pha đầu vào – SPI; Mất pha đầu ra – SPO
Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp bạn nhận biết rõ hơn lỗi mất pha đầu vào, mất pha đầu ra ở biến tần cũng như định hướng cách kiểm tra và xử lý phù hợp. Đây là một lỗi khá phổ biến nhưng lại không dễ khắc phục triệt để nếu chưa xác định đúng vị trí và nguyên nhân phát sinh. Để tránh mất thời gian dừng máy, thay nhầm linh kiện hoặc làm ảnh hưởng đến động cơ và toàn bộ hệ thống, bạn nên liên hệ với Kỹ thuật Vô Cực để được hỗ trợ nhanh chóng từ đội ngũ kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm, am hiểu biến tần và sẵn sàng tư vấn giải pháp phù hợp cho từng tình huống cụ thể.
